Bardiów (Bardejov)
Drugim miastem słowackim wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jest starodawny Bardiów (Bardejov), jedno z najstarszych miast słowackich.
Wschodniosłowacki
Bardiów (33 700 mieszkańców)
już w 1986 roku został oceniony prestiżowym europejskim wyróżnieniem
– złotym medalem Fundacji ICOMOS, istniejącej przy UNESCO a w 2000 roku
wpisano go na Listę Światowego Dziedzictwa
UNESCO.
Urokliwość Bardiowa potęguje dodatkowo fakt, że jest on wkomponowany w
piękny okoliczny pejzaż z mnóstwem atrakcji turystycznych. Na
południowo-wschodnim zboczu fliszowego Masywu Busowej leży w spokojnej
dolinie Potoku Bardiowskiego Uzdrowisko Bardiów
(Bardejovské kúpele). Administracyjnie należy ono do Bardiowa, będąc
jego dzielnicą. W górnej części uzdrowiska stoi Muzeum Architektury
Ludowej, w którym zgromadzono 28 wiejskich budowli z Szarysza Górnego i
Zemplina Północnego.
DZIEJE
W Latopisie Ipatijewskim z 1241 roku, wspomina się o osadzie
handlowej „Bardouev”. W innym, o sześć lat młodszym dokumencie zapisano,
że na terytorium „Terra Bardpha” stał klasztor cystersów. Po najeździe
tatarskim, pod wpływem niemieckich kolonistów zaczęło powstawać bogate i
prosperujące średniowieczne miasto. Jego rozwój przyspieszyły liczne
przywileje królewskie a szczególnie decyzja króla Ludwika I z 1376 roku,
na mocy której Bardiów stał się wolnym miastem królewskim.
Wiek XV był okresem największego rozkwitu Bardiowa. Siłą napędową
rozwoju gospodarczego był handel i rzemiosło, dzięki którym zaliczano go
do miast o największym znaczeniu w ówczesnych Węgrzech. W XVI wieku
miasto otwarło się na nowe prądy w dziedzinie kultury i edukacji. Ich
nosicielami byli w szczególności przedstawiciele renesansowego
i reformacyjnego humanizmu, importowanego przede wszystkim z Niemiec.
ZABYTKI
Zabytki znajdujące się w historycznym centrum miasta wchodzą w skład miejskiego rezerwatu zabytkowego.
O Bardiowie mówi się, że jest najbardziej gotyckim miastem na Słowacji.
Jego centrum tworzy kompleks zabytkowych budynków, który otacza
niemalże równoległy ciąg miejskich murów obronnych. Centralnym miejscem
historycznego centrum miasta jest prostokątny rynek zabudowany szeregiem starodawnych kamienic mieszczańskich z typowymi szczytowymi fasadami z okapami.
W samym środku rynku stoi dawny ratusz z początku
XVI wieku (1505 – 1509). W gmachu historycznego ratusza umieszczono
ekspozycję zatytułowaną "Historia miasta – wolne miasto królewskie". Na
rynku w gmachu nr 27 znajduje się kolejna ekspozycja tego samego Muzeum,
która przedstawia ikony północnej Słowacji. Ekspozycję przyrodniczą
Muzeum można obejrzeć w kamiennicy nr 3-5 w sąsiedniej ulicy Rhódyho.
MESTSKÁ RADNICA
Jest
niespotykaną budowlą, na której łączą się elementy wcześniejszego
renesansu z elementami i malowidłami późnej gotyki. Wysokie szczyty z
dachem pochyłym oraz arkier schodowy, są charakterystycznymi elementami
dla dwupiętrowego budynku w centrum rynku. Dzisiaj znajdują się w
ratuszu najcenniejsze części funduszu Muzeum Szarisza.
Budowa ratusza
rozpoczęła się w roku 1505 a została zakończona w roku 1511. Budowle
mieli pod dozorem majstrowie Alexander i Alexius. Malowidła na ścianach
na zewnątrz pochodzą z roku 1641. W późniejszych czasach został ratusz
remontowany a w latach 1904 - 1905 zrekonstruowany i dostosowany do
potrzeb muzeum. Ostatni większy remont był przeprowadzony w roku 1988.
Najcenniejszymi częściami ratusza są architektoniczne detale - portale,
elementy dekoracyjne na szczytach, wejściowy arkier, schody, malowidła
na ścianach, sufit drewniany w sali uroczystościowej w ratuszu, jak i
malowane herby i napisy, które łączą późny gotyk z elementami wczesnego
renesansu. Ratusz w Bardejovie jest pierwszym budynkiem renesansu w tym o
to regionie.
Najwybitniejszym zabytkiem jest rzymskokatolicka Bazylika Minor Św. Egidiusza która znajduje się w północnej części rynku. Jej
budowę rozpoczęto na początku XV wieku, stopniowo przekształcając ją we
wspaniałą gotycką bazyliką o trzech nawach. Niesłychanie interesującymi
zabytkami w jej wnętrzu jest zespół 11 późnogotyckich ołtarzy skrzydłowych z XV i XVI wieku, z rzeźbami uważanymi za najcenniejsze w Europie.
Najważniejszym zabytkiem rynku w
Bardejowie (Bardejov), wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury
i Natury UNESCO, jest parafialny Kościół Św. Idziego, (Sv. Egidia),
znajdujący się w jego północnej części.
Jan, Urban, św. Florian
Przed wejściem do Kościóła Św. Idziego zwróćmy uwagę na dwa dzwony, które
do 1990 r. rozbrzmiewały z wieży kościelnej. Większy, czterotonowy Urban
powstał u ludwisarza Jana z Tarnowa w 1584 r., mniejszy – gotycki Jan
jest starszy – został wykonany przez Jana Wagnera ze Spiskiej Nowej Wsi
w 1486 r. Przy wyjściu, na wysokim cokole stoi także późnobarokowa
figura św. Floriana, postawiona na pamiątkę pożaru w 1774 r.,
który strawił część zabudowy Bardejowa.
Budowę Kościoła św. Idziego rozpoczęto na początku XV
wieku, w miejscu klasztoru cystersów. Świątynia otrzymała kształt
wspaniałej trzynawowej bazyliki gotyckiej. Budowa kościoła została
zakończona zasklepieniem głównej nawy w latach 1513 - 1518.
Architektura o prostych kształtach
skrywa mnóstwo cennych szczegółów i dzieł artystycznych. W zespole 11
późnogotyckich ołtarzy skrzydłowych, zbudowanych w latach 1460 – 1520,
za najcenniejszy uważa się boczny ołtarz Narodzenia Pańskiego, powstały w
otoczeniu krakowskiego warsztatu W. Stwosza.
Rzeźba Tronu Łaski na przedzie ołtarza
Św. Barbary, wykonana prawdopodobnie w warsztacie Mistrza Pawła z
Lewoczy (Majster Pavol z Levoče), uważana jest za szczytowe osiągnięcie
rzeźbiarskie na Słowacji.
W 2001 r. ojciec święty Jan Paweł II nadał kościołowi Św. Idziego tytuł bazyliki mniejszej.
Wyjątkowy widok Barciowa z lotu ptaka można podziwiać z olbrzymiej nowogotyckiej wieży kościelnej.
Ozdobą miasta jest także klasztor franciszkański wraz z kościołem. Klasztor stoi w pobliżu miejskich murów obronnych,
które są jednymi z najlepiej zachowanych średniowiecznych systemów
obronnych na Słowacji. Oprócz kamiennego wału zachowała się także 3 bramy i 10 bastionów.
Do dziś zachowały się baszty oraz fragmenty murów
obronnych, które otaczają Stary Rynek.
Źródło: Vydavateľstvo Dajama
Bardejów określany jest także jako miasteczko Kata, bowiem jak głosi
legenda niegdyś funkcjonowała tu szkoła Kata. Dziś na starówce miasta
możemy zobaczyć pomnik Kata, który strzeże miasta i wymierza
sprawiedliwość.
Nadal jest tu też Dom Kata.
Bardejowskie Kupele
Bardejowskie Kupele, to dość "stare" i znane uzdrowisko, w którym
przebywały nawet koronowane głowy Europy. Pomnik jednej z nich, Elżbiety
Amalii von Wittelsbach (bliżej znana jako Elżbieta Bawarska lub Sisi),
żony cesarza Franciszka I został wystawiony w 1903 roku przy jednej z
uliczek tego uzdrowiska, przed Domem Zdrojowym. Leczył się tu także car
rosyjski Mikołaj I, a miało to miejsce w 1821 roku, co oznajmia
pamiątkowa tablica na jednym z budynków. Spacerując po Bardejowskich
Kupelach możemy podziwiać ciekawą architekturę uzdrowiskowych budynków,
często w sezonie, przy dźwiękach muzyki rozbrzmiewającej z małego
amfiteatru.
To centrum uzdrowiskowe słynne z licznych wód termalnych i źródeł leczniczych wód mineralnych.
Moja wycieczka odbyła się w zimie, myślę, że lato jest tam ciekawsze.
