Rehabilitacja po całkowitej endoprotezoplastyce stawu kolanowego.

 

Wiedza, która może się przydać.

Minął rok od mojej pierwszej endoprotezy, a za tydzień czeka mnie druga, więc zapisuję ten tekst, może komuś też się przyda.

 

Co mówią nowe wytyczne APTA 2026?

W lipcu 2026 roku opublikowano aktualizację wytycznych APTA dotyczących rehabilitacji pacjentów po pierwotnej całkowitej endoprotezoplastyce stawu kolanowego (TKA) z powodu choroby zwyrodnieniowej.

Clinical practice guideline for physical therapist management of total knee arthroplasty: revision 2026, Allyn M Bove et al. Phys Ther. 2026.

To ważna publikacja, ponieważ nie tylko porządkuje aktualną wiedzę, ale też pokazuje, w którą stronę powinna zmierzać współczesna rehabilitacja po TKA.

1. Trening siłowy jest fundamentem rehabilitacji

Jedną z najmocniejszych rekomendacji jest progresywny trening oporowy. Autorzy zalecają jego wprowadzenie już we wczesnym okresie pooperacyjnym. Co istotne, nie chodzi wyłącznie o ćwiczenia w zamkniętym łańcuchu kinematycznym.

W badaniach wykorzystywano m.in.:

• ćwiczenia w otwartym i zamkniętym łańcuchu kinematycznym

• pracę koncentryczną i ekscentryczną i izometryczną

• opór z wykorzystaniem gum i innych form obciążenia

2. Mięsień czworogłowy wymaga szczególnej uwagi.

Po TKA obserwujemy znaczące zaburzenia funkcji mięśnia czworogłowego. Dlatego wytyczne rekomendują wykorzystanie NMES, czyli elektrostymulacji nerwowo-mięśniowej, już we wczesnym okresie pooperacyjnym. Celem jest poprawa:

• siły mięśnia

• aktywacji mięśniowej

• chodu

• funkcji kończyny

Autorzy zwracają uwagę na konieczność stosowania możliwie najwyższej tolerowanej przez pacjenta intensywności.

3. CPM? Nie rutynowo

To jeden z najbardziej jednoznacznych punktów nowych wytycznych. CPM nie jest rekomendowane jako rutynowy element rehabilitacji po niepowikłanej TKA. Mimo że przez lata urządzenia do ciągłego biernego ruchu były powszechnie stosowane, aktualne dane nie pokazują wystarczających korzyści, które uzasadniałyby ich rutynowe wykorzystanie. To nie oznacza, że odzyskiwanie ROM nie jest ważne. Wręcz przeciwnie. Wytyczne rekomendują pracę nad ROM aktywnie przez pacjenta. W sytuacjach gdy jest to utrudnione wówczas rekomendowana jest szyna CPM.

4. A co z ortezami?

Podobnie jak w przypadku CPM, wytyczne nie rekomendują rutynowego stosowania splintów czy ortez wyłącznie w celu poprawy zakresu ruchu. To szczególnie istotne w kontekście tradycyjnego podejścia. W przypadku niepowikłanej TKA nie znajduje to wystarczającego uzasadnienia w aktualnych dowodach. Oczywiście sytuacja może wyglądać inaczej u pacjenta z poważnym ograniczeniem ROM.

5. Terapia manualna?

Nowe wytyczne nie mówią, że terapia manualna jest nieskuteczna. Mówią coś znacznie bardziej praktycznego: powinna pełnić rolę uzupełniającą.

Jeżeli manualna praca pozwala zmniejszyć ból i/lub poprawić ROM, a następnie pacjent wykorzystuje uzyskany zakres podczas aktywnego ćwiczenia to jest rekomendowana.

6. Obrzęk i ból

Krioterapia otrzymała umiarkowane poparcie w zakresie kontroli bólu i obrzęku.Natomiast dane dotyczące takich metod jak:

• manualny drenaż limfatyczny

• kompresja

• kinesiotaping

są znacznie słabsze lub niejednoznaczne.Nie mamy wystarczających dowodów, żeby traktować je jako rutynowy element rehabilitacji każdego pacjenta po TKA.

7. Funkcja nie może być dodatkiem

Jedną z najmocniejszych rekomendacji jest trening funkcjonalny i motoryczny. W programie rehabilitacji powinny znaleźć się m.in.:

• reedukacja chodu

• trening równowagi

• sit-to-stand

• schody

• ćwiczenia w obciążeniu

• zadania wymagające kontroli ruchu

• ćwiczenia sensomotoryczne

8. Wczesna mobilizacja

Wytyczne rekomendują rozpoczęcie fizjoterapii i mobilizacji w ciągu 24 godzin od operacji, jeśli stan pacjenta na to pozwala. Wczesny etap powinien obejmować m.in.:

• zmianę pozycji

• transfery

• pionizację

• naukę chodu

• ćwiczenia ROM

• aktywację quadricepsa

• odpowiednio dobrane ćwiczenia siłowe

9. Prehabilitacja ma sens

Jeżeli mamy możliwość przygotowania pacjenta przed operacją, warto to wykorzystać. Prehab może poprawić m.in.:

• siłę

• funkcję

• wydolność

• ROM

i może korzystnie wpływać na pierwsze tygodnie pooperacyjne. Nie ma jednak wystarczających danych, żeby wskazać jeden idealny protokół prehabilitacji.

10. Wczesny trening siłowy nie oznacza braku kontroli obciążenia

Progresję należy monitorować przez pryzmat:

• bólu

• obrzęku

• reakcji kolana po treningu

• gojenia rany

• tolerancji wysiłku

• jakości ruchu

• funkcji

Pacjent powinien dostawać coraz większe wymagania, ale odpowiednio do swojej odpowiedzi na obciążenie.

Te wytyczne dotyczą pierwotnej, niepowikłanej TKA wykonywanej z powodu choroby zwyrodnieniowej.

Nie możemy bezpośrednio przenieść wszystkich rekomendacji na:

• rewizje TKA

• powikłania pooperacyjne

• infekcje

• poważne problemy z gojeniem

• arthrofibrosis

• złamania okołoprotezowe

• inne szczególne sytuacje kliniczne

Zdążyłam

 Zdążyłam w ostatnim dniu sierpnia.

 Kończę sierpień takim hafcikiem, stokrotka i biedronka wpisują się w lato. 

Powstanie z niego karteczka dla pewnej dziewczynki, która kocha biedronki. Myślę, że jak już oprawię w kartonik to pokażę jak mi to wyszło.

 

Hafcik leci do Anetty do zabawy niteczkowej. 

 

 

Zdarzyło się życie

 

Zdarzyło się życie - Anna H. Niemczynow

 

Gdy gasną światła reflektorów, a kurtyna opada po najważniejszym spektaklu jej życia, Zosia nie zamierza czekać na oklaski współczucia. Tragiczna śmierć partnera – uwielbianego przez tłumy aktora – sprawia, że zostaje sama z dwójką nastolatków i pustką, której nie sposób wypełnić żadnym dublerem.

Zamiast zniknąć w cieniu żałoby, wraca tam, gdzie niegdyś czuła się najsilniejsza: do świata teatru. Choć nie ma doświadczenia aktorskiego, każdego dnia udowadnia, że rola wdowy, której życie naznaczone jest trudami, to jedyna, jakiej nie zamierza przyjąć.

Pomimo przeciwności zabiega o normalność dla swoich dzieci i nade wszystko o możliwość mówienia własnym głosem tam, gdzie wypada milczeć.

"Nie mówcie mi, że mam ciężki czas” – to jej manifest. 

73/52/2026

str. 432 
 

 

Wszystkie moje kłamstwa

 

Wszystkie moje kłamstwa - Sophie Stava

Jestem twoją przyjaciółką. Ale czy możesz mi ufać?

Sloane Caraway jest nałogową kłamczuchą. Kłamie, aby jej życie stało się choć trochę ciekawsze. Kiedy pewnego popołudnia widzi w parku zapłakaną dziewczynkę, mówi jej bardzo atrakcyjnemu ojcu, że jest pielęgniarką i pomoże wyciągnąć żądło osy ze stopy małej. Dzięki temu kłamstwu Sloane zostaje nianią u bogatych Lockhartów. Kobieta pragnie być taka jak oni i jest gotowa kłamać na każdy temat, aby to osiągnąć. Ale może nie jest jedyną osobą, która kłamie w tym luksusowym domu?

Uważaj, kogo okłamujesz...

Sophie Stava stworzyła nieodkładalny thriller o sekretach, które skrywamy, i o niebezpieczeństwach, które czyhają pod fasadą pozornie idealnego życia. 

 

72/52/2026

str. 368 

 

Czas przetworów na zimę

 Czas przetworów, ogórki zakiszone, papryka zamarynowana i sałatka z ogórków w musztardzie też jest.

 

Papryka konserwowa

 

 

Przepis na marynowaną paprykę podawałam tu.

Ogórki kiszone 

 Ogórki kiszone robię tak.

 

Nie przecier a sok z pomidorów

Tym razem zrobiłam sok, a nie przecier z pomidorów, no bo znowu chciałam wypróbować przepis od Krysi.

Prosta sprawa. Pomidory sparzyć, ściągnąć skórki, zmiksować, wlać do słoików (dodać około 1/2 łyżeczki soli na słoik), dodać sporą garść zielonej, posiekanej pietruszki i kilka zgniecionych ząbków czosnku, zamknąć i pasteryzować. Po otwarciu można od razu wypić sok, lub można użyć do zupy lub sosu. Pycha. Sprawdziłam w poprzednim sezonie, pracy mniej niż z przecierem.

Ogórki kanapkowe w musztardzie

 

 

 

Składniki:

2 kg ogórków gruntowych

3 cebule

2 łyżki soli

1 szklanka octu 10 %

30 dag cukru 

4 łyżki musztardy miodowej

1 łyżeczka ziaren pieprzu kolorowego

1 łyżeczka pieprzu mielonego

3 łyżeczki kurkumy

3 łyżeczki gorczycy

 Świeżo zebrane ogórki gruntowe dokładnie myję pod bieżącą wodą. Następnie z umytych warzyw odcinam oba końce i kroję je w plasterki. Kroję nieco grubsze plastry, bo dzięki temu po przygotowaniu będą super chrupiące. Gdy ogórki mam już pokrojone, zabieram się za cebulę. Kroję ją w większą kostkę. Pokrojoną cebulę przekładam do miski z ogórkami, a następnie wsypuję sól kamienną. Całość dokładnie mieszam i odstawiam na godzinę. W tym czasie warzywa puszczą mnóstwo soku, a ja zaglądam do nich i mieszam je w misce 2-3 razy. Gdy mija godzina, a warzywa puściły już sporo soku, dokładnie odcedzam je na durszlaku. Ten słony płyn nie będzie mi już potrzebny, dlatego go wylewam, a same ogórki z cebulą przekładam do dużego garnka. Stawiam garnek na kuchence, wlewam ocet i wsypuję cukier. Dodaję przyprawy: ziarna kolorowego pieprzu, kurkumę oraz musztardę. Całość mieszam i podgrzewam do zagotowania, żeby cukier ładnie się rozpuścił, a składniki zalewy idealnie się połączyły. Kiedy ogórki zaczynają się gotować, od razu wyłączam palnik, absolutnie ich nie gotuję, żeby nie straciły twardości. Gorące warzywa od razu nakładam do czystych słoików. Ogórki staram się upychać w słoikach dość ciasno, a na koniec uzupełniam je do pełna gorącą zalewą z garnka. Jeśli przy nakładaniu pobrudzę ranty słoików, to dokładnie wycieram je do sucha papierowym ręcznikiem. Na koniec mocno zakręcam wszystkie słoiki. Ogórki w słoikach pasteryzuję na mokro przez 5 minut. Chcę, żeby moje słodko-kwaśne ogórki kanapkowe po otwarciu były maksymalnie chrupiące, dlatego tę pasteryzację skracam do niezbędnego minimum. Zapasteryzowane słoiki ostrożnie wyjmuję z wody, a gdy całkowicie wystygną, ustawiam te pyszności na półce w spiżarni.

Smacznego! 

\ 

 

Z dala od Gretchen

 

Z dala od Gretchen - Susanne Abel 

Historia miłości, która nie miała prawa się wydarzyć 

 

Wielka miłość w mrocznych powojennych czasach. Młoda Niemka, czarny żołnierz i sekret, który wychodzi na jaw po latach. Sensacyjny debiut, ponad 200 tys. sprzedanych egzemplarzy w samych Niemczech.

Tom Monderath, znany dziennikarz z Kolonii, opiekuje się swoją 84-letnią matką Gretą. Diagnoza demencji staje się dla obojga początkiem niezwykłej podróży w przeszłość. Greta po raz pierwszy opowiada o swoim życiu – o dzieciństwie w Prusach Wschodnich, ukochanych dziadkach, ucieczce przed rosyjskimi żołnierzami w mroźną zimę i czasie spędzonym w okupowanym Heidelbergu. Znów jest kilkunastoletnią dziewczyną, która w przerażających czasach próbuje żyć i kochać. Tom zdaje sobie sprawę, że zna tylko niewielką część życia kobiety, która go wychowała. Gdy syn natrafia na zdjęcie małej dziewczynki o ciemnej karnacji, Greta milknie. Po raz pierwszy Tom zaczyna zagłębiać się w przeszłość swojej matki. Nie tylko po to, by w końcu zrozumieć jej smutek i przygnębienie, które towarzyszyły mu całe życie. Chodzi także o jego własny spokój.

W porywającej i zaskakującej historii Susanne Abel porusza przemilczany temat losów dzieci urodzonych w czasie amerykańskiej okupacji Niemiec. 

71/52/2026

str. 576 
 

 

Magały

W słowniku kuchni podkarpackiej to: Magały (gm. Bojanów, Gorzyce) – danie zrobione z ziemniaków tartych surowych i ugotowanych tłuczonych ziemniaków. W gminie Bojanów magały podawane były z nadzieniem lub bez niego.

Moja mama dość często gotowała magały, bo ziemniaki zawsze były dostępne. Podawała je ze skwarkami z cebulą, a jak zostało to na drugi dzień mój tato zjadał z mlekiem (gotował mleko i do niego wkładał magały, czasem nawet dosładzał).

 

 Magały

Składniki:

ziemniaki 1,5 kg,

jajko,

mąka ziemniaczana 2 szkl.

mąka pszenna 1 szkl.

Przygotowanie:

Ziemniaki obrać, jedną trzecią część ugotować, odcedzić i przecisnąć przez praskę. Resztę ziemniaków zetrzeć na tarce na drobnych oczkach. Do miski wrzucić ziemniaki gotowane i surowe, dodać jajko, obie mąki i wymieszać, będzie dość lepiące ciasto. Stolnicę wysypać mąką, nabrać część ciasta obtoczyć w mące formując gruby wałek, i pociąć na części, zrobić z nich kulki. Magały wrzucić na osolony wrzątek i gotować około 20 minut od chwili kiedy wypłyną na wierzch. Podawać ze skwarkami z cebulą. Można też podać z surówką.

 

 Czasami warto przypomnieć sobie stare przepisy.

 

Smacznego! 

Łabędź

 

Łabędź - Sylwia Trojanowska

 Cykl: Anna i Gustaw (tom 1)

 

Poruszająca opowieść o sile rodzinnych więzi, o woli życia, nadziei i miłości, trwających nawet w obliczu okrucieństw wojny.

Rok 1938, podbydgoski Fordon. Młodziutka Anna Łabędź przygotowuje się do rozpoczęcia nauki w warszawskiej szkole pielęgniarskiej. Dziewczyna ma ambitne plany i jest zdecydowana walczyć o marzenia, dlatego zatrudnia się w kawiarni, by zarobić pieniądze na nowy etap życia. Początkowo wszystko układa się po jej myśli, ale Fortuna bywa ślepa.
Anna musi stawić czoła sytuacjom, na które żaden człowiek nie jest w stanie się przygotować, oraz dokonać wyboru między wiernością wobec więzów krwi a zakazaną miłością. Na jej drodze staje bowiem tajemniczy Niemiec. Dziewczyna, znając przywiązanie swojego ojca do wartości narodowych, czuje się podczas spotkań z ukochanym tak, jakby zdradzała rodzinę. Mężczyzna natomiast wie, że naziści zabiliby go, gdyby dowiedzieli się o jego relacji z Polką.
Wiszące w powietrzu widmo wojny postawi ich oboje w obliczu dramatycznego wyboru. 

69/52/2026

str. 352 

 

Żona nazisty - Sylwia Trojanowska

 Cykl: Anna i Gustaw (tom 2)

 

 Miasto o dwóch obliczach, ludzie o dwóch twarzach. Kobiety szlachetne i upadłe, mężczyźni waleczni i bezwzględni.

Jest koniec 1939 roku. Mieszkańcy niemieckiego Szczecina żyją spokojnie i całkiem zwyczajnie. Ale nie wszyscy. Polki, zmuszane do ciężkiej pracy w szwalniach i fabrykach oraz służby niemieckiej elicie, żyją w ciągłej niepewności i strachu.

Anna Łabędź trwa u boku męża, Gustawa Guderiana – Niemca, który ocalił ją z egzekucji. Nie potrafi jednak pokochać miasta zamieszkiwanego przez nazistów. Wszyscy tu mają sekrety – nawet jej mąż – a każdy nowo napotkany człowiek wydaje się skrywać prawdziwą twarz za maską obłudy i nieszczerości. Anna tęskni za dawnym życiem, za utraconymi bliskimi i domem. W jej sercu wciąż goreje obraz fordońskich egzekucji. Prócz tego dokucza jej dojmująca samotność – aż do chwili, kiedy poznaje Michelle LaCour, aktorkę i salonową divę. Wtedy zmienia się wszystko… 

70/52/2026

str. 320 
 

Wszystkiego naj!

 Wszystkiego naj! taki napis dałam na karteczce, bo w tej chwili nie wiem na jaką będzie ona okazję. Czasem po prostu chce się coś zrobić i tak powstaje karteczka do koperty.

 

 

 

Kiedyś nadarzy się jakaś okazja dla tej karteczki.

Gdy powrócą kanarki

 

Gdy powrócą kanarki - Laura Barrow

 

Trzy skłócone siostry i ich nadopiekuńcza babcia spotykają się w rodzinnym miasteczku w Luizjanie, by zmierzyć się z nierozwiązaną zagadką sprzed lat. Szczera powieść o rodzinie, żalu, tajemnicach i przebaczeniu, która urzeknie czytelniczki Valérie Perrin, Kristin Hannah i Delii Owens.

Savannah miała cztery lata, kiedy jej siostra bliźniaczka, Georgia, zaginęła bez śladu, co doprowadziło do rozpadu rodziny. Dwadzieścia osiem lat później przekonuje starsze siostry, Rayanne i Sue Ellen, aby dotrzymały paktu zawartego w dzieciństwie i wspólnie odkopały kapsułę czasu, którą ukryły na starym podwórku. Jednak powrót do domu oznacza konfrontację z duchami przeszłości i… upartą babcią Marylynn.

Czy dziwna stara fotografia odnaleziona w blaszanej puszce pozwoli im wreszcie odkryć tajemnicę? A co, jeśli prawda otworzy stare rany zamiast przynieść ukojenie? W parne noce na mokradłach Luizjany śpiewają nie tylko cykady. Czasem słychać też echo dawno minionych wydarzeń.

68/52/2026

str. 378
 

Ulotne chwile

 

Ulotne chwile - Virginie Grimaldi

 

Intymna powieść o miłości matczynej, zdrowiu psychicznym młodzieży i międzypokoleniowych traumach.

Diane zawsze chciała prostego życia. Mąż, dwoje dzieci, praca, którą lubi – to i tak więcej, niż marzyła. Jej świat chwieje się w posadach, kiedy Seb ją opuszcza. Pochłonięta swoim cierpieniem nie zauważa, że dramat rozgrywa się gdzie indziej. Tuż obok, w pokoju jej nastoletniej córki, cichnie śmiech. Szesnastoletnia Lou przeżywa ból dorastania, a pierwszy zawód miłosny staje się początkiem tragedii. Kiedy do Diane wreszcie dociera powaga sytuacji, jest gotowa na wszystko, aby pomóc córce – nawet na powrót do przeszłości, od której uciekła.

Ta książka was poruszy, skłoni do refleksji i pozostanie z wami na długo.

67/52/2026

str. 328 
 

Na siedemdziesiąte urodziny

 Na siedemdziesiąte urodziny dla mojej koleżanki zrobiłam karteczkę w pudełku.

 

 

W przyszłą niedzielę karta zostanie wręczona.